Bu yaziyi uluslararsi sokak hayvanlari kontrol etme dernek ve kurumlarinin gozlerini Turkiye ve Azerbaycan’a dikmelerini ogrendikten sonra yazma ihtiyaci duydum. Bu kisiler, inandiklari evrensel dogrulari esliginde, tum dunyaya kendi ulkelerinde surdurulen uygulamalari goturmek kararliligindalar. Genis bir acidan bakildiginda bunun sadece hayvanlara yonelik ahlaki tavirlarla sinirli olmadigi gorulecektir. Ihrac ettikleri belli bir dusunce ve inanc duzenidir.

 

Turkiye’de yillar once okudugum bir gazette haberine gore sekiz kisiye bir kedi dusuyor. Buradan ulkedeki kedi nufusunun 10 milyona yakin oldugunu varsayabiliriz. Bir veteriner tanidigima gore bu rakam en az 15 milyon. Bu kadar kedinin evlerde ikamet etmedigini biliyoruz. Bilinmedik zamanlardan beri kediler sokaklarda yasarlar. Tek katli evlerin, koylerin kedileri, sikca disarida vakit gecirirler. Sokak itlerinden farkli olarak sokak kedileri,  cusselerinin kucuklugu nedeniyle goze batmadan sehirlesmenin olustugu yerlerde surdururler. Besin kaynaklari copluklerdir. Arabalarin, altlarinda ve ustlerinde uyuyup, bodrumlara, merdiven altlarina yavrularlar. Copluklerdeki ozellikle et kokenli artiklari kokusmalarina firsat vermeden temizledikleri gibi, fare nufusunun artmasini ve fare ile gelen bulasici hastaliklarin yayilmasini onlerler. Yediklerini, park ve bahcelere diskilayip gomerek, topragin gubrelenmesine katkida bulunurlar. Ciftlesme mevsimleri disinda ses de cikartmazlar. Insanlara saldirdiklari belgelenmemistir.

 

Sokak itlerinin sayisi, kedilerle karsilastirildiginda bir milyonu dahi bulmaz. Onlarin besin kaynaklari coplukler ve mahallelinin verdikleridir. Sayilari arttiginda gurultucu olurlar, ama gurultuleri, belediye hoparlorleri,  korna ve motor gurultusu  ile karsilastirilmaz. Sayilari artip da saldirganlasmaya basladiklarinda, insanlardan tepki gorurler. Kuduz hastaliginin kaynagi olarak gorulseler de sehirli sokak itlerinin kuduz mikrobunu edinmeleri, tasiyici tilkiler sehirde yasamadiklarindan adeta sifirdir.

 

Her iki sokak hayvani da insanlarin hayat bicimlerini etkilemeden yasar giderler. Buna ragmen hayvan koruyuculari olarak kendilerini adlandiran insanlar onlari sokaklarda gormek istemezler. Onlara gore hayvanlarin refahi yukseltilmelidir. Bunun yolu da onlari, hayvan barinaklari adlarini verdikleri toplama kamplarina istiflemektir. Gozden irak olduklari surece sorun adeta yoktur. Sokaklari kedi ve itlerden temizlemek onlara gore uygarlasmanin kosullarindandir da, cunku Avrupa’da oyledir –Anlasilan bu kesim Yunanistan ve Portekiz’deki sokak hayvanlarindan habersizdir-.

 

Bu durumdan zarar gorenler ozellikle sokak itleridir, cunku it, kediye gore daha iridirler, goze carpar, ses cikartirlar. Toplanan itlerin baslarina neler geldigini, acliktan birbirlerini nasil yediklerini hepimiz biliyoruz. Sokaktaki it ise ac kalmaz, cunku sistem rizkini verir ona. Toplanip, hapsedilen itler, beton ustunde yatar kalkarlar. Ayaklari topraga degmez. Asiri kalabaliklastiklarinda, bulasici hastaliklar bas gosterir, cunku bu hayvalar diskilari ile yasamaya zorlanirlar. Kapanan hayvanlar bunalima girer, saldirganlasirlar, cunku mutsuzdurlar. Sokaktaki it ise bir gunde km’lerce dolasir. Yiyeceklerini degisik kaynaklardan bulur, degisik yerlerde uyur ve hastaliklarin olusmasina neden olacak duragan bir hayat surmez. Sokak kedi ve itlerinin veteriner fakultesi ogrencilerine deneklik yapmasi, kesilip bicilmeleri, hayvanlari, insani degerlere esleyerek sevebileceklerini sananlari rahatsiz etmez, ama coplukten beslenen bir hayvan onlari rahatsiz eder.

 

Korumacilar aslinda kontrolculardir. Bu insanlarin bu hayvanlara yonelttikleri sevgi degil, bir cesit korkudur. Denetleme gucunden yoksun olanlar, mutlaka bu hayvanlari belli merkezlerden idare etmek ihtiyacindadirlar. Sokaktaki hayvanlar onlar icin kaostur, cunku istiflenmemislerdir. Korumacilar, bu hayvanlari besi sigir usulu hapsetmekten adeta keyif alir birbirlerini ne denli iyi kalpli insanlar olduklarindan oturu kutlarlar.  

 

Bu insanlarin dunya gorusleri, ideolojileri, serbestlikten alerjilenirler. Ayni carpik ideoloji sahipleri, yiyecek sektorune de ayni ekilde yaklasip, serbest uretim ve aracisiz satisin onune gecmislerdir. Bu kez onermeleri, saglikli ya da kendi deyimleri ile hiyjenik yiyecek tuketilmesi gerektigidir. Aynen dedikleri gibi tuketicidir bu topluluk. Uretmez ama tuketmek icin denetleme yapar. Yuzlerce yildir yapilan geleneksel, peynir, yogurt vb yiyecekler ancak buyuk isletmelerce, ellerine naylon torba gecirmis insanlarca yapilirsa temiz olabilir ancak. Bu nedenle, her asama denetlenmelidir. Oyle ya denetlenmedigi caglarda, ornegin 2000 yili oncesinde Turkiye’de insanlar hastaliktan kiriliyorlardi!

 

Asil mesele denetimdir. Sokak hayvanlarini denetleyen sehri denetleyebilir, sigiri numaralandirip, tekeli altina alan, sut urunlerini, temel gidalari idare edebilir. Bu tarz toplum muhendisligi ile kultur ve tuketim aliskanliklari denetlenir ureticiler uzerinden ve sonunda toplum Avrupa’daki bir merkezde uydu araciligi ile uydulastirilarak yonetilir. Nasil sokak hayvanlarinin toplanip hapsedildigi ve sayilari belli bir sinira geldiginde imha edildigi yerlere insancil “hayvan barinagi” adi veriliyorsa, bu sistemler butunune de uygarlik denir.

 

Uygarlik (Medine-yet) ile sehirlesmenin bir sanilmasinin getirdigi zihin bulanikligina, sehirlesme ile hayvanlarin azalmasi arasinda olumlu bir korelasyon kurmakla devam edilmektedir. Ornegin koyun ve esek beslemenin serbest oldugu bir koy, genisleyen kasaba ile kasaba sinirlari icine girdiginde, bu hayvanlari bulundurmak birden yasadisi oluvermektedir. Oysa bu hayvanlar gecim kaynagidir. Gecimini bu hayvanlardan saglamayanlar, saglayanlarin, bundan boyle ya gecimlerini baska kaynaklardan saglamalarini ya da henuz ureticiligin yasak olmadigi bolgelere goc etmelerini istemektedir.

 

Uygar oldugu kabul edilen AB ulkelerine bakildiginda, koyler olduklari gibi agillarina kadar korunurlar ve hayvan beslemek yasaklanmaz. Agillar yikilmadan, oldugu gibi korunarak eve donusturulmelerine izin vardir. Sigir boku kokusundan hoslanmayan, sehirde kalip egsoz gazi kokusuyla yasamlarina steril bir sekilde devam ederler. Turkiye’de AB’ye uydurulma sureci icinde getirilen yasak ile, koylerde ust katta insan, alt katta hayvan yasayamaz. Bir koyden otekine izinsiz bir kuzu goturulemez. Boylece insan sagligi da, saglik hizmeti verdigi subheli olan devletin tekeline girer. Su ki, neyin nasil yenebilecegi, nerede, neyle, nasil oturulabilecegi, hangi hayvanlarin sehirde bulundurulabilip, hangilerinin koylerde, hangi kosullarda bulundurulabilecegi, gelenek elin tersi ile itilerek, totaliter sterizalator, devletce belirlenir. Onun sivil orgut kuruluslarindan olan, sokak hayvanlarini gozden ve ruhdan uzak tutma kuruluslari da sehirde gozden kacan hayvanlari toplama “insancil” kampanyasini baslatir. 

 

“Sivilizasyon” anlayisi bulanikligi ulkelerde ise uygar olmak icin ne bilinc ne de secme hakkina sahib olmaya gerek vardir. Uygar olmak icin baskin kultur olan tuketicilerin sozunden cikmamak yeterlidir. Buna gore sokak hayvanlarini yakalamak, hapsetmek, imha etmek uygarliktir. Sokaktaki insanlar sorarsaniz buyuk bir cogunlugunu serbest kedi ve itler rahatsiz etmezler, rahatsiz olan ve aslinda ruhen “obsesif” liklerinden arinmalari icin yardim gereksinen kesim ise serbestligi “basibosluk” olarak deyimlendirerek duruma oldugunda daha vahim bir hava verirler.

 

Sokak kedileri Turkiye’nin simgesi olabilirler, cunku onlarin sokaktaki varliklari insanlarin hayvanlara olan anlayisini gosterir. Anadolu insaninin batidan akil almadan kendi dinamikleri icinde gelistirdigi yumusak basli insancilligin gosterisidir sokak canlilari. Sokaklar, ufak, rahatsiz bir azinlik adina ve icin sokak hayvanlarindan temizlenecegine, varolan durum leyhe cevrilebilir. Asilandiktan sonra kisirlastirilan ve kupelenip sokaklara geri salinan kopeklerden Amerikalilara sozettigimde, bana “bizim hayvan zabitalarinin sizden ogrenecekleri var denildi”. Isin dogrusunu kimsenin kimseden ogrenmesi gerekmiyor.

 

Her toplum kendi dengelerini cok onceleri bulmus zaten. Turkiye’de disaridan odunc akil ile orgutlenmeye kulak asilmamasi ve varolan kulture ve degerlere kiymet verilmesi ile millet kendine saygi duyabilir ancak. Kultur ve yasak ithalatcilari, toplumu tuketicilige mahkum eden gorevlilerdir.

 

Sokak hayvanlari nufusunu, evcil hayvan satan hayvan dukkanlarindan satin alinip, sonra sokaga atilan hayvanlar olusturmaz. Sokak hayvanlarinin varlik nedeni cop tenekeleridir. Belediyeler, yurttasin vergilerini dolayli nedenler icin harcamaktansa, cop toplama ve cop bulundurma sistemini duzenlemekle buyuk olcude cozeceklerdir. Sokak cocuklari da asagilanarak ya da Brezilya’da bir zamanlar oldugu gibi imha edilerek degil, onlari vareden nedenler ortadan kaldirilarak topluma yuk olmak durumundan cikarilabildiler.

 

Her seye ragmen unutulmamasi gereken sudur: medeni milletler seviyesine cikilmaz her zaman, gunumuzde oldugu gibi bazen de inilir. Marifet sokak hayvanlarini sokakta koruyabilmektedir, toplama kamplarinda degil.

 

20071017